بررسی اصول باغشهر ها ( بخش دوم )

1 .خاستگاه شکل گیری باغشهر در عصر صفوی و باغشهر هاوارد

1-1 .باغشهر صفوی

خاستگاه شکل گیری باغشهرها در عصر صفوی را باید از دو منظر معنا و کالبد بررسی کرد. از منظر معنا، در عصر صفوی، خاستگاه شکل گیری مفهوم و ایده باغشهر را باید در فرهنگ، فلسفه و عرفان شیعی و بخصوص ظهور مکتب اصفهان در هنرها؛ و از نظر مادی نیازهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جست. از اینرو در ادامه به بررسی ارکان موثر در شکل گیری باغشهرهای ایرانی- اسلامی در عصر صفویه با تاکید بر شهر اصفهان میپردازیم.

الف. تحول و توسعه از پیش طراحی شده فرهنگی

ظهور مفاهیم مادی و معنوی جدید در معماری و شهرسازی بومی یک جامعه بدون زمینه سازی فرهنگی و خواست مردم به عنوان سازندگان و استفاده کنندگان از شهر امری بعید به نظر میرسد. توسعه فرهنگی در عصر صفویه با اعتقاد به باورهای مذهبی و معنوی) دستاوردهای بارز

ادبیات، اخلاق، تعلیم و تربیت، فلسفه، عرفان و هنر و …( وهمچنین توسعه فرهنگ مادی) علم، صنعت، تولید، تبادلات تجاری و…( در اجتماع پایتخت) صفوی( که از مردمان و طوایف مختلف شکل میگرفت، حاصل موفقیتپ برنامه ریزی های اجتماعی- اقتصادی مسئولان

در غالب حکومت مرکزی قدرتمند و اتحاد مردم تحت لوای مذهب شیعه بوده است.

ب.دیدگاههای عملکردی، سیاسی و حکومتی صفویان

 میتوان از دید عملکردی، سیاسی و حکومتی آن عصر) از منظر مادی) خاستگاه شکل گیری باغشهر را بررسی کرد.

استقرار دائم و سریع و ایجاد هویت ویژه کالبدی و فضایی برای پایتخت امپراطوری صفوی، در واقع اهدافی سیاسی و حکومتی است که صفویان در استفاده از ایده باغشهر دنبال میکرده اند. »مفاهیم فضا، قلمرو و نظام تئوریک حکومت صفوی، در قالب ترکیب شهر با باغ های سلطنتی و معماری جمع شده و نمود یافته و بنابراین شکل باغ کلاسیک ایرانی به منزله ترجیع بندی در انتخاب پایتخت شاه عباس و نمای بخش جدید شهر است.

ج.باغشهرهای تیموری

چنین به نظر میرسد که باغشهرهای تیموری هرات و سمرقند نیز در طرح باغشهرهای صفوی مؤثر بوده است. یک قرن پس از سقوط تیموریان شاه عباس دستور بازسازی اصفهان را با ساخت محالتی در خارج شهر اصلی  مطابق با شیوه تیموریان در هرات و سمرقند صادر کرد. شاه عباس در سال 387ه.ق در هرات به دنیا آمد و دوران کودکی خود را تا شروع سلطنت 70 سالگی در هرات به سر برد.

به احتمال زیاد شهر هرات که مشتمل بر باغهای بسیار بود در شکل گیری تفکر او از شهر ایده آل نقش اساسی داشته است. وی احتمالا هنگامیکه دستور توسعه شهر اصفهان و احداث خیابان چهارباغ با استفاده از الگوی باغ ایرانی را داده، باغشهر هرات را به عنوان الگوی ابتدایی در ذهن داشته است.

یک نظر بگذارید